ขนาดอักษร  เล็กลง | มาตรฐาน | ใหญ่ขึ้น

พ่อเฒ่าฮมแข่ว-003

c2                   

          สมุนไพรเป็นส่วนหนึ่งในสาธารณสุขของประเทศ มีการใช้บำบัดรักษาโรคในสถานบริการสาธารณสุขมากขึ้น และส่งเสริมให้ปลูกสมุนไพรเพื่อใช้ภายในหมู่บ้านเป็นการสนับสนุนให้มีการใช้สมุนไพรมากยิ่งขึ้น เพื่อช่วยประเทศชาติประหยัดเงินตราเพื่อสั่งซื้อยาสำเร็จรูปจากต่างประเทศได้ปีละเป็นจำนวนมาก สมุนไพรเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวัน โดยเป็นยาสามัญประจำชุมชนที่อยู่ในต้นไม้ต่างๆ สมุนไพรคือน้ำใจที่คนลาวจะมีให้ต่อกันโดยการแลกเปลี่ยนและแบ่งปันสมุนไพรกัน นอกจากการกินและใช้สมุนไพรแล้วคนลาวยังนิยมปลูกสมุนไพรและเก็บสะสมสมุนไพร เพราะสมุนไพรทำให้ต้นทุนชีวิตลดลง          การกินการใช้สมุนไพรในชีวิตประจำวันทำให้องค์ความรู้ทางด้านสมุนไพรถูกพัฒนาขึ้นมาตลอดเวลา และบอกให้คนในหมู่บ้านได้รู้เพื่อบอกต่อๆ กันไป ทุกคนเป็นนักสมุนไพร เป็นสำนึกแห่งความรับผิดชอบร่วมกันในการเรียนรู้และจดจำสมุนไพรให้ได้ เพื่อปลูกและใช้ในยามจำเป็น บ้านหมอยาเป็นศูนย์รวมความรู้ ตัวยาใหม่ๆ และแหล่งถ่ายทอดความรู้ทางด้านสมุนไพรที่สำคัญของคนลาว มีทั้งคลังยาสมุนไพรและวัตถุดิบมากมายที่นำมาจากที่ต่างๆ เมื่อคนทั้งชุมชนมีความรู้ความเข้าใจเหมือนกัน ทำให้เกิดการต่อยอดความรู้ไปสู่การฮมแข่วซึ่งเป็นวิทยาการขั้นสูง เกิดขึ้นที่หมู่บ้านหนองสา

          หมู่บ้านหนองสา ชุมชนเก่าแก่สามารถใช้สมุนไพรเพื่อการรักษาโรคและรักษาแข่ว (ฟัน) การฮมแข่วแสดงถึงองค์ความรู้ชั้นสูงในการประยุกต์ใช้การอบควันและตัวยาสมุนไพรมาใช้ การฮมแข่ว (อบควันฟันด้วยสมุนไพร) เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมของชาวลาวเพื่อรักษาอาการปวดฟัน ทำให้คนหายปวดได้นานถึง ๒๐ ปี โดยไม่ต้องสูญเสียฟันจากการถอนฟัน ช่วยรักษาตัวฟันไว้ได้ บริการของหมอฮมแข่วยังช่วยลดค่าใช้จ่ายในการเดินทางไปหาหมอฟัน การถอนฟัน และทำฟันปลอม

          ฟันทำให้คนอายุยืน แสดงถึงความแข็งแรงของร่างกายและการมีบุคลิกภาพที่ดี เพราะถ้าฟันดีจะทำให้เคี้ยวอาหารได้ละเอียด กระเพาะและไตไม่ต้องทำงานหนัก สมุนไพรที่ใช้ฮมแข่วได้จากสวนครัวหลังบ้าน สมุนไพรจากทุ่งนา สมุนไพรจากตีนเขาของป่าวัดภู และสมุนไพรในชุมชนหรือตลาดใกล้เคียง

การฮมแข่ว

          สมุนไพรที่สำคัญคือในมะเขือขื่นที่มีสรรพคุณทางยา มีบทบาทในการรักษาสุขภาพและอยู่ในวิถีชีวิตของคน ลดการพึ่งพาแพทย์แผนปัจจุบันลง สมุนไพรยังหาได้จากป่าวัดภู การฮมแข่วจึงช่วยรักษาป่าสมุนไพรที่วัดภูเอาไว้ กำไรจากการฮมแข่วเดือนละ 2,000 บาท เพียงพอสำหรับค่าใช้จ่ายในการดำรงชีวิตของครอบครัวใหญ่ และที่สำคัญคือช่วยสร้างสังคมแห่งการเอื้ออาทร

          คนแก่ของชาวลาวเชื่อว่า การมีฟันดีทำให้มีสุขภาพดีและมีอายุยืนยาว โดยเฉพาะคนสูงอายุ ฟันของผู้สูงอายุแสดงถึงความแข็งแรงของสุขภาพร่างกาย เพราะฟันจะใช้ในการบดเคี้ยวอาหาร (หย่ำ) ให้สามารถกลืนผ่านลงไปในลำคอ อาหารที่เคี้ยวอย่างละเอียดจะสามารถย่อยได้ง่าย และร่างกายนำไปใช้ได้ทันที ทำให้ร่างกายได้รับสารอาหารครบถ้วน

          การรักษาฟันให้แข็งแรงนั้นมีหลายวิธี รวมทั้งการเคี้ยวหมากซึ่งเป็นการรักษาฟันที่นิยมในกลุ่มผู้มีอายุ เปลือกหมากนำมาใช้ถูฟัน และที่สำคัญคือการฮมแม่แข่ว หรือการรมฟันด้วยควันสมุนไพร

          ราคาชุดละ 10,000 กีบ (ประมาณ 40 บาท) ชุดหนึ่งมีตัวยา 3 ก้อน ผู้มารับบริการเห็นว่าราคาถูก คุ้มกว่าการไปรักษาฟันที่คลินิก เพราะถ้าไปที่คลินิก หมอจะแนะนำให้ถอนฟันอย่างเดียว ค่าใช้จ่ายในการถอนฟันประมาณ 40,000 – 50,000 กีบ (160 หรือ 200 บาท) การฮมแข่วนอกจากจะทำให้ไม่ต้องเสียฟันแล้ว ยังไม่ต้องเสียค่ารักษาที่แพงอีกด้วย

          พ่อเฒ่าฮมแข่วต้องมีความรอบรู้ในเรื่องสมุนไพรเป็นอย่างดี ชอบศึกษาและทำความรู้จักกับสมุนไพรต่างๆ อยู่ตลอด รวมทั้งปรุงยาสมุนไพรและคิดค้นสูตรใหม่ๆ พ่อเฒ่าชอบสะสมสมุนไพรต่างๆ โดยนำมาตากแห้ง แล้วเก็บไว้ บางส่วนส่งขายต่อที่ตลาดปักเซ คนในครอบครัวต่างเข้ามามีส่วนร่วมในการทำสมุนไพรไว้ให้คนในชุมชน สมุนไพรที่ใช้ในการรักษาฟันประกอบด้วยในมะเขือขื่นที่สุกแล้ว ดินปะสิว และเทียนขี้ผึ้ง นำส่วนผสมทั้งสามอย่างมาผสมกันแล้วปั้นเป็นก้อน

          ในมะเขือขื่นห้ามนำไปล้าง เพราะตัวยาจะอยู่ในเม็ดมะเขือ เก็บจากสวนครัวท้ายบ้าน ส่วนดินประสิวและเทียนขี้ผึ้งต้องซื้อจากบ้านที่ทำ ดินประสิวก็ทำจากต้นมะเขือขื่นที่ตายแล้วเอามาเผาให้เป็นถ่าน นำมาตำ ผสมกับกำมะถันจะเป็นดินประสิว เอาไว้ทำปลาส้มและแหนม ช่วยทำให้สีดูน่ารับประทาน ดินประสิวที่ซื้อมาผสมกับส่วนผสมต่างๆ นำมาป่น แล้วปั้นให้เป็นก้อน เทียนขี้ผึ้งจะช่วยทำให้ในมะเขือขื่นผสมกับดินประสิวได้ดี พอโดนความร้อนขี้ผึ้งจะละลาย ควันจะทำให้เชื้อโรคในปากตาย พอเปิดฝาอบ แม่แข่ว (คล้ายหนอนตัวเล็ก) จะตกลงที่พื้น ถ้าคนที่ฟันผุมาก แม่แข่วจะมีมากหลายร้อยตัว ถ้าคนฟันไม่ผุ จะมีแม่ แข่วเพียงไม่กี่ตัว

          พ่อเฒ่าจะให้บริการรักษาฟันไปเรื่อยๆ จนกว่าจะทำไม่ได้ เพราะอยากให้คนหายปวดฟัน บางคนปวดมากๆ ถึงกับร้องไห้มาก็มี พ่อเฒ่าคิดว่าถ้าเป็นตัวเราก็คงอยากจะหายเหมือนกัน เมื่อช่วยคนให้หายจากการปวดฟัน จะรู้สึกดีใจ และมักได้รับคำชมว่า มีความชำนาญในการรักษาฟัน

          ชุมชนหนองสาอยู่ติดกับภูเขา จึงหาสมุนไพรมาใช้รักษาผู้ป่วยได้ง่ายและมีอยู่หลายประเภท นอกจากยาฮมแล้วยังมียายัดและยาอม ยายัดประกอบด้วยตัวยา 5 ชนิดได้แก่ เมนทอล สียอนยอน ดินประสิว สารส้ม และหมาด โดยบดตัวยาแล้วนำมาบรรจุใส่ขวดแก้วขนาดเล็ก ปิดฝาให้แน่น เวลาใช้ให้นำสำลีมาจุ่มตัวยาและยัดไปที่รูฟัน เพื่อลดอาการปวด ยาอมประกอบด้วยตัวยา 4 ชนิด คือ เปลือกห้างแฮก เปลือกแหน ตะแบง และสียอนยอน โดยเปลือกห้างแฮก เปลือกแหนและตะแบงไปหาจากทุ่งนาและป่าตีนเขาวัดภู มีเฉพาะในเดือน 3 และเดือน 4 เอาตัวยาแต่ละชนิดใส่ในขัน 4 ขัน แล้วต้มจนเหลือแค่ขันเดียว อมวันละ 3 เวลา หลังอาหาร ครั้งหนึ่งให้อมไว้ประมาณ 30 นาที เพียง 2 – 3 วันอาการปวดจะลดลงจนหายเป็นปกติ

          คนลาวเชื่อกันว่า พืชทุกต้นต่างนำมาทำเป็นตัวยาได้ทั้งสิ้น สรรพยาทางยาอาจมีมากน้อยต่างกัน การมีชีวิตอยู่ในสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วทำให้คนลาวต้องรักษาสุขภาพให้แข็งแรงเพราะไม่มีใครที่สามารถหลีกเลี่ยงอาการเจ็บไข้ได้ป่วยไปได้

          สมุนไพรที่ดีที่สุดคือ “น้ำมันมะพร้าว” เพื่อรักษาแผลสด แตกต่างจากน้ำมันมะพร้าวของไทยที่ใช้ในการบำรุงผิวและบำรุงผม ขณะที่น้ำมันมะพร้าวของคนลาวจะใช้แทนยาได้ เพราะมีสมุนไพรผสมลงไปทำให้มีสารช่วยฆ่าเชื้อและลดการอักเสบ เป็นการดูแลตนเองเบื้องต้น ไม่ต้องไปโรงพยาบาล

          ส่วนผสมของน้ำมันมะพร้าวมีทั้งว่านซน (พลับพลึง) ไผ่ป่า ว่านหางจระเข้ ขมิ้นขึ้น ใบย่านาง ใบหมาน้อยและน้ำมันมะพร้าว การปรุงยาจะใช้สมุนไพรที่ปลูกขึ้นเองในหมู่บ้าน การแลกเปลี่ยนวัตถุดิบทำให้คนในหมู่บ้านมีส่วนร่วมในการทำยาไว้ใช้เอง เกิดความภูมิใจ เพราะแต่ละบ้านมีพื้นที่ว่างน้อย จึงต้องแบ่งกันปลูกสมุนไพรชนิดต่างๆ ในอีกแง่หนึ่งน้ำมันมะพร้าวแสดงถึงความสามัคคีของชุมชน ทำให้ยากลายเป็นศูนย์รวมจิตใจของคน ที่ช่วยทำให้คนมีสุขภาพแข็งแรง

          ถ้าเกิดอุบัติเหตุ พลัดตกหกล้ม และไปชนหรือกระแทกอะไรมาก็ให้ใช้ว่านซนรักษาแผลต่างๆ ใบของไผ่ป่า ช่วยแก้ฝีหนองภายในต่างๆ ไผ่ป่านี้พบได้ตามรั้วสวนหรือเนินในละแวกหมู่บ้าน ส่วนมากจะเอาหน่อมาทำอาหาร ว่านหางจระเข้ ใช้รักษาแผลไฟไหม้และน้ำร้อนลวก ทาป้องกันและบรรเทารอยไหม้จากการตากแดด ช่วยป้องกันแสงแดดได้ ผสมกับน้ำมันพืชหรือน้ำมันมะกอกจะให้ผลที่ดีกว่า

          รากขี้หมิ้นมีฤทธิ์ช่วยฆ่าเชื้อโรคและเชื้อรา ลดการอักเสบ และช่วยบำรุงตับได้ เอารากมาบดมาทาหน้า ใบย่านาง เป็นสมุนไพรที่มีสรรพคุณในการแก้โรคเบาหวาน หญ้าเพลิน หญ้าข่มเหงหรือใบเมืองฮ้างช่วยในการฆ่าแมลงได้ ห้ามเลือดแก้แผลที่แมลงบางชนิดกัดแล้วเลือดไหลไม่หยุด ใช้ใบสดตำพอกปากแผล หรือใช้ใบสดตำกับปูนกินหมากพอกแผลห้ามเลือดได้ หรือใช้ใบสดขยี้ปิดปากแผลที่มีเลือดออกเล็กน้อยได้ดี

          หลายหมู่บ้านยังไม่มีน้ำสะอาดไว้ใช้ต้องเจาะน้ำบาดาลซึ่งไม่สะอาด ก่อนจะนำมาดื่มต้องนำมาต้มก่อน คนลาวจะใช้ใบบักสีดาหรือใบฝรั่งมาต้มกับน้ำบาดาล ชาใบฝรั่งไม่ต่างจากการดื่มชาหวานหอมอีกแถมยังแก้โรคท้องร่วงได้ด้วย ใบนำมาเคี้ยวช่วยระงับกลิ่นปาก แก้ปวดเนื่องจากเล็บขบ แก้แพ้ยุง

          ว่านไฟ ไว้รับประทานดิบหรือต้ม ช่วยแก้ ท้องอืด ท้องเฟ้อ ส่วนแก่นกกลิ้นไม้นำมาปิ้งแล้วแช่น้ำจากนั้นนำมารับประทาน ช่วยบำรุงตับและม้าม ตามปกติปัสสาวะจะสีเหลืองเมื่อกินแล้วปัสสาวะจะเป็นสีขาว หมากเกลือ (ยาถ่ายพยาธิ) ให้เอาหมากเกลือต้มใส่มดแดง แล้วปั่นเอาแต่น้ำมาดื่มกิน ปกติแล้วพยาธิเมื่อมันกินอาหารในลำไส้เสร็จมันจะจับที่ลำไส้ เราต้องกินของดิบล่อพยาธิให้มากินอาหารในลำไส้แทน แล้วค่อยดื่มน้ำหมากเกลือจะได้ผลดี

  อ่านทั้งหมด 606 คน

BACK